Blog

Tradycyjne polskie potrawy – poznaj narodowe i regionalne dania kuchni polskiej

Tradycyjne polskie potrawy

Tradycyjne polskie potrawy stanowią ponadczasową klasykę w wielu restauracjach. Pomimo coraz silniejszych wpływów innych kuchni i rosnącej popularności wywodzących się z nich dań, kuchnia polska cieszy się niezmiennym powodzeniem. Wybieramy ją zarówno my, którzy wiele ze smaków tradycyjnych polskich potraw znamy z dzieciństwa i chętnie do nich wracamy, jak również odwiedzający nasz kraj obcokrajowcy, którzy chcą zapoznać się z polską kuchnią, często bardzo różną od ich kuchni rodzimej. Jakie dania należą do tradycyjnych polskich potraw i czym różnią się kuchenne tradycje w różnych regionach kraju?

Spis treści:
Tradycyjne potrawy kuchni polskiej znane na świecie
Obce wpływy w tradycyjnych polskich potrawach
Tradycyjne polskie potrawy ze Śląska
Polskie dania regionalne z Wielkopolski i Kotliny Kłodzkiej
Tradycyjne polskie dania obiadowe
Tradycyjne polskiej dania wegetariańskie
Jak zmieniają się tradycyjne polskie potrawy?

Tradycyjne potrawy kuchni polskiej – z czego jesteśmy znani na świecie?

Do najbardziej znanych tradycyjnych potraw kuchni polskiej należą dania mięsne. Często są to dość tłuste dania z mięsa wieprzowego. Większość obcokrajowców zapytana, co przychodzi im do głowy, gdy pomyślą o polskiej kuchni, wymienia kotlet schabowy lub golonkę. W ofercie Restauracji Okrasa spotkamy się z wersją tego drugiego dania znaną głównie z terenów zachodniej Polski, na które potrawa ta została przeniesiona z terenów Niemiec, czyli z golonką pieczoną w piwie. Z dań bezmięsnych najpopularniejsze w kuchni polskiej są pierogi z różnorodnymi farszami. Dla miłośników mięs znajdą się jednak również pierogi z nadzieniem mięsnym. Znane są także potrawy przygotowywane z przetworów i kiszonek, takie jak zupa ogórkowa, kapuśniak czy bigos, oraz surówki z kiszonej kapusty. Choć są to dania znane w dużej części Europy Środkowej i Wschodniej, często łączy się je właśnie z tradycją polską.

Wśród dań typowo polskich znajdziemy jednak zupę z kapusty kiszonej różniącą się od kapuśniaku zdecydowanie mniejszą ilością składników, nie dodaje się do niej bowiem żadnych innych warzyw ani grzybów. Zupą tą jest kwaśnica, zwana także kwaśnicą góralską. Przyrządza się ją z wyłącznie z kiszonej kapusty wraz z sokiem i mięsa, a podaje zwykle z chlebem lub z ziemniakami. Możemy jej skosztować w Restauracji Okrasa w wersji z pieczonym żeberkiem. Do innych tradycyjnych polskich zup zaliczymy żurek na zakwasie z jajkiem i białą kiełbasą, jedzony tradycyjnie w poranek wielkanocny, lecz dostępny i spożywany przez cały rok. Zupą, której każdy z nas spodziewa się przy okazji niedzielnego obiadu, jest rosół drobiowy z makaronem i marchewką. Zarówno domowy żurek na zakwasie, jak i rosół także znajdziemy w menu Restauracji Okrasa.

Wpływy jakich innych kuchni widoczne są w tradycyjnych polskich potrawach?

Wśród tradycyjnych polskich potraw znajdziemy także wiele dań inspirowanych lub wprost zapożyczonych z kuchni innych narodów. Istnieje wiele dań, które są wspólne kuchni polskiej i kuchni innych narodów, szczególnie wywodzących się z Kresów Wschodnich. Tereny te bowiem przed drugą wojną światową były swoistym tyglem kulturowym, w którym mieszały się tradycje Polaków, Białorusinów, Ukraińców i Żydów. W naszej kulturze obecne są wciąż potrawy, które przejęliśmy z tradycji żydowskiej, takie jak chociażby ryba w galarecie, śledzie w każdej możliwej postaci czy zapiekanka ziemniaczana, przygotowywana na podstawie żydowskiego przepisu na kugel. Z kuchni ukraińskiej i białoruskiej zaadaptowaliśmy chociażby popularną bożonarodzeniową kutię czy pierogi, u nas nazywane ruskimi, na Ukrainie znane jako wareniki. Popularny jest także u nas barszcz ukraiński, gotowany na burakach z dodatkiem różnego rodzaju warzyw, a często także między innymi fasoli. Z tradycji białoruskiej do kuchni polskiej przeszły cepeliny, znane również w pewnych regionach jako kartacze. Są to nieco większe odpowiedniki naszych rodzimych knedli czy pyz; przygotowuje się je z mączno-ziemniaczanego ciasta i mięsnego nadzienia. Znane są szczególnie we wschodniej Polsce, choć pojawiają się również na terenach tak zwanych Ziem Odzyskanych, przeniesione po drugiej wojnie światowej przez byłych mieszkańców terenów obecnej Białorusi. Również z Kresów Wschodnich wzięła się tradycja spożywania napoju otrzymanego w procesie fermentacji chleba z dodatkiem cukru i drożdży, czyli kwasu chlebowego. Choć dziś wytwarza się go fabrycznie, a nie samodzielnie, jak niegdyś, jest nadal bardzo popularnym napitkiem poprawiającym trawienie, a przez to spożywanym chętnie podczas posiłków. Możemy skosztować go także, korzystając z oferty Restauracji Okrasa.

Mniej znane tradycyjne potrawy regionalne. Co zjemy na Śląsku?

Tradycyjne polskie potrawy regionalne, choć oczywiście równie smaczne jak potrawy popularne w całej Polsce, są często o wiele mniej znane. W wielu przypadkach funkcjonują też pod nazwami, które są obce mieszkańcom innych części kraju, choć podobne danie funkcjonuje także w ich lokalnej kuchni. Jeśli mieszkamy w Polsce zachodniej lub centralnej, z nóżek wieprzowych lub z kurczaka przygotujemy bowiem galaretę. Na południowym wschodzie Polski to samo danie nazwiemy jednak studzieliną, w Wielkopolsce trzęsionką lub zimnymi nóżkami, a na Śląsku – galertem. Tak samo wielkopolska szneka z glancem w innych częściach kraju stanie się po prostu drożdżówką lub słodką bułką, a zupa korbolowa kremową zupą z dyni.

Tradycyjne polskie potrawy śląskie

Na Śląsku spotkamy się również z tradycyjną roladą, przygotowywaną z mięsa wieprzowego lub wołowego, podawaną z modrą kapustą i kluskami śląskimi. Rolada śląska w innych rejonach kraju często występuje pod nazwą zrazu śląskiego, a modra kapusta to nic innego niż podawana na ciepło kapusta czerwona z dodatkiem jabłka, cebuli i boczku, lekko przyprawiana octem. Mianem klusek śląskich określa się niewielkie kulki formowane z masy ziemniaczano-mącznej z charakterystycznym wgłębieniem w środku. W innych rejonach Polski z podobnej masy ziemniaczanej, w połączeniu z mąką lub jajkami przygotujemy również inne rodzaje potraw, takie jak choćby pyzy, knedle lub goły. Goły, podobnie jak kluski śląskie, nie są nadziewane. Ten rodzaj klusek ziemniaczanych podaje się w okolicach Kielc ze skwarkami lub jako dodatek do mleka. Pyzy i knedle przygotowuje się z nadzieniem, które w wersji słodkiej mogą stanowić owoce, a w wersji wytrawnej – farsz mięsny.

Tradycyjne polskie dania regionalne z Wielkopolski i Kotliny Kłodzkiej

Do tradycyjnych dań regionalnych z terenów Wielkopolski należą czernina, czyli zupa na bazie kaczej lub gęsiej krwi, pyzy drożdżowe znane w innych rejonach polski jako pampuchy, czyli gotowane na parze drożdżowe kluski, lub wspomniane już pyzy ziemniaczane, w tych okolicach tradycyjnie nadziewane mięsnym farszem. Spotkamy tu także potrawę znaną jako pyry z gzikiem, czyli ziemniaki ugotowane w mundurkach podawane z masą przyrządzoną z twarogu, śmietany i szczypiorku lub cebuli. Do tradycyjnych wypieków z okolic Poznania zaliczamy przede wszystkim faworki, zwane także chrustami, pieczone na Tłusty Czwartek, w samym Poznaniu spotkamy dodatkowo oryginalne rogale świętomarcińskie przygotowywane na dzień Świętego Marcina, czyli 11 listopada. Rogale świętomarcińskie przygotowuje się z ciasta półfrancuskiego. Nadziewane są one specjalną masą z białego maku, orzechów, rodzynek i owoców kandyzowanych i udekorowane drobnymi kawałkami orzechów.

Tradycyjne polskie potrawy z Kotliny Kłodzkiej

Lokalne tradycje kulinarne zależą również często od dostępności towarów w najbliższej okolicy. Choć każdy z nas wie, że ryby są popularne na wybrzeżu, przede wszystkim w wersjach smażonych w panierce lub zapiekanych w przyprawach, nie każdy zdaje sobie sprawę, że niesamowite potrawy z ryb słodkowodnych można spotkać także w głębi kraju. Przykład może stanowić tu Kotlina Kłodzka, czyli jeden z bardziej wysuniętych na południe rejonów naszego kraju. Jej bogactwem kulinarnym są bowiem pstrągi. Najpopularniejszym przepisem na kłodzkiego pstrąga jest po prostu usmażenie oczyszczonej i panierowanej ryby na rozgrzanym oleju. Pstrągi kłodzkie przyrządzone w ten sposób wybornie smakują same lub z niewielkim dodatkiem masła czosnkowego.

Jakie potrawy zaliczamy do tradycyjnych polskich dań obiadowych? Zupy, dania główne i desery

Tradycyjny polski obiad składa się zwykle z dwóch dań, czyli z zupy i dania głównego. Do najpopularniejszych polskich zup możemy zaliczyć przede wszystkim rosół, czyli wywar z warzyw na mięsie drobiowym z drobnym makaronem w kształcie niteczek. Często pojawia się także zupa pomidorowa, w wersji polskiej często gotowana na rosole z dodatkiem przecieru pomidorowego, z różnego rodzaju makaronami lub z ryżem, lub wspomniany już wcześniej żurek na zakwasie.

Drugie danie w tradycji polskiej składa się najczęściej z gotowanych ziemniaków, kotleta – zwykle schabowego lub mielonego – i surówki warzywnej. Poza tymi dwiema sztandarowymi pozycjami mięsnymi możemy także spotkać znane nam już rolady, czyli zrazy śląskie. Właśnie pod tą drugą, bardziej znaną w całym kraju nazwą, znajdziemy je w menu Restauracji Okrasa. Do innych tradycyjnych mięs, które się w nim znajdują, są między innymi polędwiczki wieprzowe czy tak zwany kotlet na parzybrodzie, czyli na kapuście zasmażanej na boczku.

Do najbardziej znanych w tradycyjnej kuchni polskiej surówek zaliczamy białą lub czerwoną kapustę, świeżą lub kiszoną, oraz tartą marchew z jabłkiem lub porem. Zamiast surówki ze świeżych lub kiszonych warzyw możemy także spotkać się z kiszonymi lub konserwowymi ogórkami lub z kapustą na ciepło. Ta ostatnia opcja jest szczególnie popularna wiosną, czyli w sezonie na młodą kapustę, którą wystarczy posiekać i poddusić ze smażoną cebulką. Jak już wiemy, na Śląsku przez cały rok je się także modrą kapustę na ciepło.

Wśród deserów najpopularniejsze są między innymi typowe wypieki, znane każdemu z dzieciństwa i często pieczone w domach przez nasze mamy i babcie. Są to często ciasta w rodzaju serników z rodzynkami lub bez – między zwolennikami jednej i drugiej opcji od lat toczą się zacięte boje – czy też spolszczone szarlotki, czyli jabłeczniki. W okresie letnim często decydujemy się na chłodzące desery lodowe. Restauracja Okrasa proponuje swoim klientom zarówno jabłecznik, sernik i lody waniliowe w połączeniu z bitą śmietaną i konfiturą z owoców.

Tradycyjne polskie potrawy - desery

Jakie tradycyjne polskie dania wegetariańskie są najpopularniejsze? Czy istnieją wegetariańskie odpowiedniki tradycyjnych dań mięsnych?

Do najpopularniejszych polskich dań wegetariańskich należą przede wszystkim dania mączne. Są one najczęściej z definicji daniami bezmięsnymi. Wyjątkowo często znamy je przede wszystkim z postnego stołu wigilijnego. Są to zatem uszka z grzybami, pierogi ruskie bez okrasy ze skwarków lub pierogi z kapustą i grzybami czy barszcz czerwony na naturalnym zakwasie, bez wywaru mięsnego. Daniami z definicji wegetariańskimi są także wszystkie wymieniane już rodzaje klusek ziemniaczanych z nadzieniem innym niż mięsne, a więc knedle lub pyzy z owocami oraz kluski śląskie i goły. Do popularnych polskich dań mączno-ziemniaczanych odpowiednich dla wegetarian należą także kopytka, w okolicach Poznania zwane szagówkami, czyli kluski w kształcie rombów.

Polska kuchnia wegetariańska cechuje się dużą dozą wyobraźni w tworzeniu bezmięsnych wersji tradycyjnych dań. Możemy zatem spotkać bigos bez skwarków, ale za to z dużą ilością smażonej cebulki i suszonych grzybów czy kapuśniak według podobnego przepisu. Pojawiają się także cepeliny z nadzieniem z masy przygotowanej z roślin strączkowych, takich jak groch czy fasola, oraz wegetariańskie wersje parzybrody czy kwaśnicy, oparte na przyprawach, a nie na wywarze mięsnym, często także z dodatkiem grochu czy fasoli lub typowo wegetariańskich i wegańskich produktów takich jak tofu, seitan czy tempeh. Produkty te, przyrządzane odpowiednio z soi, mąki lub fermentowanej soi, są także idealne do marynowania, panierowania i przygotowywania wegetariańskich i wegańskich odpowiedników kotletów mięsnych. Inną ciekawą alternatywą dla tradycyjnego schabowego są znane w polskiej kuchni od wieków panierowane kanie. Sposób przyrządzania jest dokładnie taki sam, jak w przypadku mięsa, smakują wybornie, a ich jedyną wadą jest krótki okres dostępności na rynku.

Dawne i nowe przepisy na tradycyjne potrawy kuchni polskiej, czyli co się zmienia w tradycji?

Nawet jeśli tradycyjne potrawy wciąż nazywamy tak samo, dawne i nowe przepisy i sposoby przyrządzania ich często mocno się różnią. Wynika to przede wszystkim z mniejszej dostępności pewnych składników, które niegdyś były powszechne, takich jak choćby gęsi smalec czy mięso przepiórek. Innym powodem, dla którego przepisy ewoluują, jest wszechobecna potrzeba tworzenia zdrowszych i bardziej dietetycznych wersji znanych dań. Schabowego nie usmażymy więc już raczej na smalcu ze względu na jego szkodliwość. Podobnie, coraz rzadziej smażymy na maśle, a wybieramy oliwę czy olej kokosowy. Często zamiast ziemniaków wybieramy zdrowsze bataty lub kaszę czy ryż. Jesteśmy też o wiele ostrożniejsi z solą, która kiedyś była najpopularniejszym konserwantem i używano jej w ogromnych ilościach przede wszystkim przy produkcji mięs. Mamy dziś bowiem powszechny dostęp do urządzeń chłodniczych i innego rodzaju konserwantów, przez co mięso przygotowywane według tradycyjnych przepisów jest dziś o wiele słabiej solone.

Wiele przepisów ewoluuje także pod wpływem wzrostu popularności innych kuchni i coraz szerszego dostępu do znanych z nich składników. Dlatego też przy przygotowaniu nadzienia do pierogów kucharze nie ograniczają się tylko do typowo polskich opcji, takich jak ziemniaki z serem i cebulą czy kapusta z grzybami. Coraz częściej spotkamy także pierogi między innymi ze szpinakiem z dodatkiem różnych serów, jak choćby sera żółtego czy sera feta. Restauracja Okrasa proponuje nam pierogi ze szpinakiem i włoskim serem gorgonzola. Popularnym dodatkiem stał się także włoski ser mozzarella, którego używa się już dziś nie tylko w sałatkach, ale też jako dodatku do mięs. Mięsa podaje się także nie tylko obok tradycyjnych ziemniaków i surówki, ale z dodatkiem pieczonych owoców i w słodkich sosach owocowych. Jedną z propozycji przygotowanych przez Restaurację Okrasa jest tu kaczka z pieczonymi gruszkami w sosie wiśniowym.