Blog

Kuchnia polska – poznaj jej historię, potrawy regionalne oraz przepisy na polskie dania obiadowe XXI wieku

Kuchnia polska

Kuchnia polska na całym świecie uznawana jest za niezwykle smaczną i treściwą. Dzięki naszej bogatej tradycji kulinarnej oraz znaczącym wpływom innych kultur i narodowości, cieszymy się swoistą mieszanką potraw, za którymi tęsknią podniebienia zarówno miejscowych, jak i zagranicznych smakoszy. Przyjrzyjmy się zatem, jak kuchnia polska kształtowała się dawniej oraz jakie smaki towarzyszą jej współcześnie.

Spis treści:
Charakterystyka kuchni polskiej
Historia kuchni polskiej
Tradycyjne potrawy regionalne
Przepisy na dania obiadowe
Restauracja z kuchnią polską

Kuchnia polska – charakterystyka i ciekawostki

Typowa kuchnia polska oraz zachodniosłowiańska w dużej mierze bazuje na węglowodanach, a więc potrawach tworzonych na podstawie różnego rodzaju zbóż. Ochoczo jemy pieczywo, często sięgamy po kaszę czy też potrawy na bazie mąki. Ze względu na wysoki poziom zalesienia kraju ogólnodostępne są u nas także produkty będące elementami runa leśnego, jak grzyby, owoce, zioła czy orzechy. Jeśli chodzi o rodzaj spożywanego mięsa, polskie dania opierają się w głównej mierze na wieprzowinie, drobiu, różnego rodzaju dziczyźnie oraz rybach słodkowodnych. Duży udział w jadłospisie Polaka ma także nabiał w postaci krowiego mleka oraz kurzych jaj.

Tradycyjny ubój zwierząt w naszym kraju zakładał wykorzystywanie wszystkich jadalnych części zwierzęcia, nawet podrobów i krwi, co dało początek potrawom takim, jak kaszanka czy zupa czernina.

Dla kuchni polskiej typowe są także zupy bazujące na wywarze z mięsa oraz warzyw. Chętnie zjadamy żurek, zupę pomidorową, ogórkową, szczawiową, krupnik, barszcz, kapuśniak, grochówkę, zupę grzybową czy też legendarny już polski rosół.

Podstawę tradycyjnych polskich potraw stanowią też różnorodne warzywa, wśród których prym wiodą ziemniaki, buraki, kapusta różnych gatunków i odmian, ogórki, rośliny strączkowe (bób, groch, fasola), kalarepa czy rzepa. Nie mniejszą rolę odgrywają owoce, głównie jabłka, owoce leśne, gruszki, śliwki, brzoskwinie, czereśnie, wiśnie, agrest, porzeczki, maliny i truskawki, z których nasz kraj wyjątkowo słynie w letnim sezonie. Owoców używa się do przetworów w postaci dżemów, powideł i konfitur. Na bazie owoców gotujemy także kompoty, przygotowujemy nalewki i przyrządzamy różnego rodzaju wypieki.

Charakterystyczne jest też wykorzystywanie przetworów mlecznych, jak sery, twarogi czy masło. O ile w kuchni bałkańskiej i orientalnej za bazę do sosów i marynat uznaje się jogurt, zwyczaje zachodniosłowiańskie przewidują wykorzystanie w jego miejsce słodkiej lub kwaśnej śmietany.

Nabiał, inny niż krowi, spotyka się w nielicznych regionach Polski. Przykładem może być górski oscypek sporządzany z mleka owiec. Stosowane w naszej kuchni tłuszcze to przede wszystkim zwierzęcy smalec, tworzone ze słoniny skwarki oraz masło. Jeśli chodzi o oleje roślinne, niegdyś główną rolę grał olej lniany i makowy, dziś skutecznie wyparte przez olej rzepakowy.

Historia kuchni polskiej – jak zmieniała się tradycja kulinarna do XXI wieku?

Historia naszej rodzimej kuchni zadziwić może każdego fascynata kulinariów – w końcu naszą dumą narodową są potrawy takie, jak ruskie pierogi, węgierski gulasz czy też ukraiński barszcz. Wynika to z niezwykłej historii Polski, do której na przestrzeni wieków docierały bardzo zróżnicowane wzorce kulturowe. Wpływy innych narodów odbiły się zarówno na naszej kulturze i sztuce, jak i na gospodarce oraz właśnie kuchni. Poniżej prezentujemy krótką kulinarną historię naszego kraju.

Kuchnia polska - pierogi ruskie

Pierwsze zapiski o zwyczajach polskiej kuchni pojawiły się już w Kronice polskiej Galla Anonima. Legendarny kronikarz opisał skromną ucztę wydaną na cześć postrzyżyn Siemowita, syna Piasta, przyszłego władcy naszego kraju. Annały traktują o podaniu świetnie utuczonego prosiaka oraz beczułki sfermentowanego piwa. Następna biesiada, której Gall poświęcił kilka akapitów Kroniki zorganizowana została podczas zjazdu gnieźnieńskiego na cześć Cesarza Ottona III w 1000 roku. Zapiski podają, że uczta trwała trzy doby, jedzono ze złotej i srebrnej zastawy, a służki stale przynosiły faszerowany drób, pieczone mięso, piwo oraz mocne, pitne miody.

W tym samym czasie w kredensach i piwnicach pomniejszej szlachty znaleźć można było różnego rodzaju kasze, mąkę, suszone i kiszone grzyby, groch, bób, masło i sery. Nie brakowało również solonego i wędzonego mięsa wieprzowego, dziczyzny oraz napitków, głównie lekkiego piwa oraz miodu pitnego.

Kolejna z wielkich polskich uczt uwieczniona została w kronice Jana Długosza. Uroczystość zorganizowana z okazji zjazdu europejskich monarchów we wrześniu 1364 roku w Krakowie nazwana została Ucztą u Wierzynka. Przygotowanie biesiady powierzone zostało rajcy krakowskiemu, Mikołajowi Wierzynkowi, stąd też historyczna nazwa uczty. Przyjmowanie możnych odbywało się na koszt rady miejskiej Krakowa. Cała uroczystość opisana została w samych superlatywach – potrawy miały być niezwykle wyszukane, a ofiarowane przybyłym podarunki bardzo cenne. Na jadłospis składały się potrawy z ptactwa, ryb i najróżniejszych mięsiw. Do tego chleb, wino i inne możliwe do wyobrażenia napitki.

Zjawiskiem niezwykle istotnym dla kształtowania się zwyczajów kuchni polskiej były dni postne. Od wieków mieszkańcy naszego kraju wstrzymywali się z jedzeniem potraw mięsnych w okresie Wielkiego Postu. W zamian raczono się żurkiem, śledziami i innymi rybami, kapustą czy kaszą.

Na naszą kuchnię duży wpływ miała również kultura żydowska, a od XVII wieku – francuska. To właśnie wtedy na polskich stołach pojawiły się pasztety, słodkie bułeczki i lekkie sosy. Kucharze nauczyli się także garnirować i panierować mięso oraz sporządzać najróżniejsze odmiany galaret. To Francuzom zawdzięczamy zimne nóżki i faszerowane papryki.

Ogromny wpływ na tradycję kulinarną Polski miał również czas zaborów. Do rodzimych receptur przenikały wpływy każdego z najeźdźców – kuchnia niemiecka zagwarantowała obecność golonki, dań jednogarnkowych i drożdżowych ciast, kuchnia galicyjska przywiodła wpływy węgierskie i truecko-bałkańskie, a austriacka – bakłażany, mamałygi czy też węgierski gulasz.

Obecnie, podobnie jak za dawnych czasów, szczyt popularności przeżywa grillowane mięso. Wszystko to za sprawą globalnej amerykanizacji, która na nasze stoły przywiodła także wszelkiego rodzaju burgery i hot-dogi.

Tradycyjne potrawy regionalne polskiej kuchni

Wyróżnia się dziesięć różnych regionów kulinarnych Polski. Każdy z nich wyodrębnił się na podstawie wielu zróżnicowanych czynników, jak odmienne warunki klimatyczne, dostęp do zbiorników wodnych w postaci jezior, rzek i morza, poziom zalesienia danego rejonu czy też obecność hodowli konkretnych gatunków zwierząt. Wyróżniamy zatem kuchnię Podhala, Mazowsza, Wielkopolski, Śląska, Podlasia, Małopolski, Kurpi, Kujaw, Warmii i Mazur oraz Pojezierza Pomorskiego.

Kuchnia Podhala

Południowa część Polski u podnóża Tatr należała kiedyś do najbiedniejszych rejonów naszego kraju, co znacząco odbiło się na procesie kształtowania kulinarnych tradycji. Surowy, górski klimat, trudna do uprawiania ziemia oraz niesprzyjające rolnictwu ukształtowanie terenu miały niezwykły wpływ na rodzaj spożywanych posiłków. Stąd nacisk na proste, ale energetyczne potrawy na bazie ziemniaków, kaszy czy kapusty. Wiele pozycji z historycznego podhalańskiego menu pojawia się na góralskich stołach i dzisiaj. Dobrym przykładem może być kwaśnica, czyli zupa, której pierwotna wersja bazowała tylko na wodzie, ziemniakach i dużej ilości kwaszonej kapusty. Gdy w grę wchodziły większe uroczystości, do wywaru dodawało się także mięso z baraniny bądź wędzone żeberka. Głównym zajęciem górali już od wieków była hodowla owiec, dlatego na ich stołach zawsze znaleźć można było jagnięcinę, baraninę, owczy ser i mleko. Podhalańskie sery – bundz oraz oscypek – otrzymały nawet specjalny certyfikat unijny traktujący o chronionej nazwie ich pochodzenia. Serwatkę, która tworzy się w procesie wyrabiania sera, wykorzystuje się jako bazę pod żyntycę, zupę zuwkę czy też drożdżowe kluski nazywane bombolkami.

Kuchnia Mazowsza

Kraina Wisły i jej dorzecza od zawsze charakteryzowała się ogromną różnorodnością kulinarną. Stanowiła mieszaninę wpływów okolicznych rejonów, jak Kurpie czy Kujawy, oraz kuchni innych krajów, które w tę część Polski zawędrowały w XVI wieku, gdy stolicą kraju została Warszawa. Obronę rodzimej tradycji kulinarnej przyniósł XIX wiek i czasy Królestwa Kongresowego, kiedy szczególnie dbano o zachowanie każdego możliwego wyrazu polskości. Dlatego też tereny Mazowsza określa się jako rejon kuchni staropolskiej. Królują tu tradycyjne potrawy w postaci pieczonych kaczek, gotowanych kasz, żurku czy słynnych flaczków po warszawsku.

Kuchnia Wielkopolski

Dorzecze środkowej Warty to jeden z największych regionów w Polsce, charakteryzujący się obecnością tzw. kuchni mieszczańskiej. Wielkopolska ze względu na swoją lokalizację należy do terenów, którym przez długi czas udało się unikać najazdów wrogów. Kiedy południowo-wschodnia część naszego kraju atakowana była przez Tatarów, środkowo-zachodnia Wielkopolska przeżywała rozkwit gospodarczy. Przełożył się on na poziom tutejszej kuchni. Podobnie, jak wiek XVIII, kiedy tereny te znalazły się pod panowaniem Prus, co na stałe wprowadziło w jadłospisy dania kuchni niemieckiej. W Poznaniu i okolicach zjemy legendarne pyry, pyzy ziemniaczane, placki i duże ilości kapusty kiszonej, która stanowi główny składnik dania zwanego ciupką z grochem. Popularne są tu także pyzy drożdżowe i auflauf (zapiekany w piecu omlet zacierany z cukrem i owocami). Kulinarnym symbolem Wielkopolski są słynne, pełne bakalii rogale marcińskie.

Kuchnia Śląska

Tereny Śląska słyną z niemieckich i austriackich wpływów kulinarnych, a także przepisów inspirowanych kulinariami Czech. Tu dominują potrawy na bazie mięsa i podrobów. To właśnie ze Śląska wywodzi się kultowa golonka na piwie i kotlety mielone niegdyś nazywane karminadlami. W kuchni tej części Polski nie zapomina się również o ziemniakach, z których wyrabia się między innymi tarte placki ziemniaczane (kartoflak) czy też ziemniaki i kapusta gniecione ze smalcem (mozgoł). Trudno nie wspomnieć także o swoistej legendzie regionu, czyli kluskach śląskich z dziurką!

Kuchnia Podlasia

Wschodnie tereny Polski z Białymstokiem jako centralnym ośrodkiem rozwoju gospodarczego to obszar bardzo zróżnicowany pod względem kulturowym. Wynika to z obecności Litwinów, Białorusinów i Ukraińców, którzy licznie osiedlili się tutaj w okresie powojennym, przywożąc ze sobą sporo kulinarnych urozmaiceń. Podstawą tutejszej kuchni są ziemniaki, z których wyrabia się popularną babę oraz kiszkę ziemniaczaną. Popularne są także kołduny z mięsem, sękacz i wędlina nazywana kindziukiem. Porządna kolacja nie obędzie się bez suszonej kiełbasy, a biesiada – bez słynnej na całą Polskę wódki żubrówki.

Regionalna kuchnia polska

Kuchnia Małopolski

Region ze stolicą w Krakowie, który przez wieki doświadczył najróżniejszych wpływów kulturowych. Za czasów ogólnej prosperity tereny te sięgały aż do Kijowa. Następnie przyszedł okres zaborów, kiedy Małopolska podzielona została pomiędzy Królestwo Polskie a zabór austriacki. Tutejsze kulinaria określone zostały mianem kuchni galicyjskiej, na którą ogromny wpływ miały trendy płynące z Wiednia. Stąd popularne w regionie jaja po wiedeńsku, sznycel i sernik wiedeński. Charakterystyczne dla kuchni krakowskiej są także słynne flaczki po krakowsku oraz faszerowana kaczka z grzybami.

Kuchnia kurpiowska

Kurpiowszczyzna to tereny obejmujące dwie puszcze mazowieckie: Białą i Zieloną. Przepisy kulinarne bazują tutaj na darach runa leśnego – grzybach, borówkach i jagodach jałowca stanowiących główną składową alkoholi. W przeszłości tutejsza ludność ochoczo podejmowała się myślistwa, stąd tradycyjne spożywanie dziczyzny. Szczególnie popularną potrawą była kaczka z jabłkami, dodatkiem – kasza, a przyprawami – sok z kiszonej kapusty, ćwikła i chrzan.

Kuchnia kujawska

Dzięki bogatej bioróżnorodności tego terenu, który położony jest w otoczeniu lasów, jezior oraz żyznej, urodzajnej gleby, tutejsza kuchnia powszechnie uważana jest za niezwykle urozmaiconą. Często stosuje się tutaj ryby, grzyby i jagody. Bezpośrednie sąsiedztwo Pomorza zagwarantowało Kujawom stały dostęp do ryb morskich, stąd duża popularność śledzi oraz zup rybnych. Charakterystyczne dla regionu są także warzywa w postaci grochu, kapusty i fasoli. Jeśli chodzi o mięso, znajdziemy tu potrawy na bazie wieprzowiny, wołowiny oraz drobiu i gęsiny. Jedno z najważniejszych, historycznych dań regionu to czarnina z owocami i golcami.

Kuchnia Warmii i Mazur

Północno-wschodnia część kraju, gdzie obficie występują lasy i jeziora. Podstawą kuchni Warmii i Mazur w głównej mierze są ryby, jagody i grzyby. Kulinarne inspiracje czerpane były z Niemiec, Kresów Wschodnich, Litwy i Ukrainy. Najpopularniejsze dania bazują na kwaszonej kapuście i grochu. Przyjęły się również pierogi, cepeliny, kołduny. Warmia i Mazury znane są z wykwintnego rosołu, czarniny i żurku.

Grzyby w kuchni polskiej

Kuchnia Pojezierza Pomorskiego

To obszar obejmujący Kaszuby oraz Pomorze. Brak żyznej gleby wynagradza dostęp do morza i jezior, dzięki czemu tereny Pojezierza Pomorskiego znane są z kuchni opartej na potrawach z ryb. Występują w wersjach smażonej, marynowanej, wędzonej i gotowanej. Za wykwintny przysmak uważa się wędzone węgorze. Popularne jest również serwowanie wszelkich zup rybnych. Kuchnia Pomorza bazuje również na mięsie ptactwa hodowlanego, ziemniakach i chlebie. Znanymi daniami Kaszub i Pomorza jest kasza ze szpyrkami oraz zupa brzadowa.

Najsmaczniejsze dania obiadowe kuchni polskiej, czyli przepisy, które musisz znać!

Polska kuchnia słynie z niezwykle smacznych, treściwych obiadów, w których zakochują się podniebienia zagranicznych turystów. Na ulicach spotkać można ogromną liczbę lokali, których szyldy zachęcają do wejścia nazwami z rodzaju “domowe obiady” czy “obiady jak u babci”. Ich sukcesom trudno się dziwić – w końcu każdy z nas od czasu do czasu tęskni za porządnym schabowym czy świeżo ugotowanymi gołąbkami…

Oto jedne z najbardziej klasycznych polskich dań:

Placki ziemniaczane z cebulą

Potrzebujemy:

  • 1 kg ziemniaków,
  • 3 cebule
  • 2 jajka,
  • 3 łyżki mąki,
  • pieprz,
  • sól,
  • olej.

Myjemy i obieramy ziemniaki, po czym ścieramy je na tarce z dużymi oczkami. Podobnie postępujemy z obraną cebulą. Dodajemy jajka do miseczki i roztrzepujemy starannie, aby następnie wymieszać je ze startymi ziemniakami. Wsypujemy 3 łyżki mąki oraz startą cebulę, przyprawiamy, a następnie smażymy masę na oleju do momentu, gdy otrzymamy chrupiące, złociste placki.

Kuchnia polska - placki ziemniaczane

Kotlet schabowy z puree ziemniaczanym i buraczkami

Potrzebujemy:

  • 1 kg ziemniaków,
  • 1 kg buraków,
  • 2 cebule,
  • plastry schabu bez kości,
  • 1 jajko,
  • 1 łyżka mąki,
  • 5 łyżek bułki tartej,
  • sól i pieprz,
  • olej,
  • mleko.

Kotlety tłuczemy specjalnym tłuczkiem, regularnie je odwracając. Ich grubość powinna wynosić około pół centymetra. Przyprawiamy mięso solą i pieprzem. Przygotowujemy trzy głębokie talerze – jeden z roztrzepanym jajkiem, jeden mąką oraz jeden bułką tartą. Kotlety obtaczamy w mące, zanurzamy w jajku i panierujemy w bułce. Pamiętamy, aby strząsnąć z mięsa nadmiarową ilość panierki. Kotlety smażymy na rozgrzanym tłuszczu. W międzyczasie myjemy, obieramy i gotujemy ziemniaki. W innym naczyniu ugotować należy buraki. Po ugotowaniu buraczki należy zetrzeć i wymieszać z wcześniej usmażoną, drobno posiekaną cebulką. Ugotowane ziemniaki rozgniatamy na puree. Można dodać do nich trochę mleka, dzięki czemu staną się miękkie i bardziej puszyste.

Szukasz dobrej kuchni polskiej? Zajrzyj do Restauracji Okrasa w centrum Wrocławia!

Jeśli masz ochotę na tradycyjne, polskie smaki w nowoczesnym wydaniu, odwiedź Restaurację Okrasa w samym sercu wrocławskiego rynku! Gwarantujemy bogate, różnorodne menu bazujące na rodzimych recepturach ze świeżymi inspiracjami kuchni europejskiej. Nie zabraknie także niezwykłej, życzliwej atmosfery, która ożywi każde spotkanie okolicznościowe. Restauracja Okrasa to miejsce szczególnie przyjazne dzieciom – nie brak tutaj malowanek, kredek i książeczek, które na długie godziny zajmą najmłodszych gości naszego lokalu.